Sztuczna inteligencja zbadała obraz ze strychu. Czy to zaginiony Rembrandt?

Zwykłe porządki na strychu mogą przynieść fortunę, o czym przekonał się właściciel domu w amerykańskim stanie Maine. W 2024 roku podczas przygotowywania nieruchomości do sprzedaży odkryto tam XVII-wieczny portret młodej dziewczyny. Dzieło, które odnalazł rzeczoznawca Kaja Veilleux z domu aukcyjnego Thomaston Place Auction Galleries, wzbudziło ogromne zainteresowanie rynku sztuki, ponieważ od samego początku podejrzewano, że jego autorem może być sam Rembrandt van Rijn. Obraz osiągnął wówczas na aukcji cenę 1,41 miliona dolarów, jednak brakowało bezsprzyjających dowodów na potwierdzenie jego proweniencji.

Po latach spekulacji do sprawy powrócili naukowcy, którzy postanowili wykorzystać nowoczesne technologie. Z pomocą przyszła sztuczna inteligencja, za której sprawą poddano dzieło szczegółowej cyfrowej weryfikacji. Opracowany system pozwolił na rzetelną analizę pociągnięć pędzla i unikalnego stylu holenderskiego mistrza.

Algorytm bierze pod lupę pociągnięcia pędzla mistrza

Zaawansowane narzędzie analityczne zostało zaprojektowane przez badaczy z Carnegie Mellon University. System stworzono z myślą o precyzyjnym rozpoznawaniu subtelnych cech charakterystycznych dla twórczości Rembrandta. Sztuczna inteligencja nie ogranicza się wyłącznie do ogólnego porównania stylu – jej zadaniem jest głęboka dekonstrukcja warstw malarskich, układu światłocienia oraz specyfiki nakładania farby przez artystu.

W procesie weryfikacji portretu zatytułowanego Portret dziewczyny (Portrait of a Girl) algorytm wygenerował wynik na poziomie 84,7 proc. na korzyść autorstwa holenderskiego mistrza. Co istotne, nowoczesne oprogramowanie nie tylko wydaje ostateczny werdykt liczbowy, lecz także wskazuje konkretne fragmenty kompozycji, które przesądziły o takim, a nie innym wyniku. Dzięki temu eksperci zyskali przejrzysty wgląd w to, które elementy płótna najsilniej nawiązują do warsztatu XVII-wiecznego twórcy.

Nowa era ekspertyz w historii sztuki

Wykorzystanie uczenia maszynowego w badaniach nad dziełami dawnych mistrzów pokazuje, jak bardzo zmienia się współczesna metodologia w historii sztuki. Tradycyjne metody atrybucji, bazujące wyłącznie na oko eksperta, konfrontacji z dokumentacją archiwalną oraz analizie chemicznej pigmentów, zyskują potężnego sojusznika w postaci cyfrowych algorytmów.

Choć wynik blisko 85 proc. na korzyść Rembrandta stanowi mocny argument dla zwolenników tej teorii, debata w środowisku konserwatorów i historyków sztuki z pewnością jeszcze potrwa. Przypadek płótna z Camden w stanie Maine udowadnia jednak, że nowoczesna technologia potrafi rzucić nowe światło na tajemnice ukryte na strychach domów kolekcjonerów i zwykłych ludzi.

Źródło: Spider's Web